Trong kho tàng di sản văn hóa Phật giáo Việt Nam, Tượng Phật Nghìn Mắt Nghìn Tay tại chùa Bút Tháp (Bắc Ninh) được xem là một kiệt tác độc nhất vô nhị, kết tinh đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc gỗ thế kỷ XVII. Không chỉ mang giá trị tôn giáo sâu sắc, pho tượng còn là Bảo vật Quốc gia tiêu biểu, thể hiện trình độ mỹ thuật, tư duy triết học và tinh thần từ bi của Phật giáo Việt Nam thời Lê Trung Hưng.
Tổng Quan Về Tượng Phật Nghìn Mắt Nghìn Tay Chùa Bút Tháp
Tượng Phật Nghìn Mắt Nghìn Tay, hay còn gọi là Thiên Thủ Thiên Nhãn Quan Thế Âm Bồ Tát, là một trong những kiệt tác điêu khắc Phật giáo đặc sắc bậc nhất của Việt Nam. Pho tượng hiện được tôn trí trang nghiêm tại chùa Bút Tháp, thuộc thôn Bút Tháp, xã Đình Tổ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, vùng đất giàu truyền thống văn hóa, tâm linh của xứ Kinh Bắc.
Pho tượng được tạc vào năm Bính Thân (1656), dưới triều Lê Trung Hưng, do nghệ nhân Trương Thọ Nam - bậc thầy chạm khắc gỗ nổi tiếng đương thời trực tiếp thực hiện. Với quy mô lớn hiếm có, tượng cao khoảng 3,7m, rộng 2,1m, toàn bộ được chạm khắc hoàn toàn bằng gỗ, tạo nên một tổng thể hài hòa giữa sự đồ sộ, trang nghiêm và vẻ mềm mại, từ bi của đức Quan Âm.
Năm 2012, tượng Phật Nghìn Mắt Nghìn Tay chùa Bút Tháp chính thức được công nhận là Bảo vật Quốc gia, trở thành niềm tự hào không chỉ của Phật giáo Việt Nam mà còn của nền mỹ thuật cổ truyền dân tộc.
Kiến Trúc & Tạo Hình Độc Đáo Của Bảo Vật Quốc Gia
Dáng Thế Hành Đạo Trang Nghiêm, Từ Bi
Tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn được tạo hình trong tư thế thiền định kết hợp dáng hành đạo, thể hiện sự dung hòa giữa tĩnh và động - một triết lý sâu sắc của Phật giáo Đại thừa. Gương mặt tượng hiền hòa, thanh thoát, ánh nhìn an nhiên nhưng chan chứa lòng từ bi, gợi cảm giác che chở, cứu độ cho muôn loài.
Pho tượng ngự trên tòa sen lớn do rồng đội (Hắc Long), hình ảnh mang ý nghĩa biểu trưng cho trí tuệ vượt qua biển khổ, sức mạnh hộ pháp và sự nâng đỡ của chính pháp đối với chúng sinh đang chìm trong khổ đau, luân hồi.
Y phục cà sa được chạm khắc mềm mại, buông rủ tự nhiên, phủ kín bệ tượng như vòng tay bao dung, thể hiện rõ tinh thần Đại Bi - Đại Nguyện của Quan Thế Âm Bồ Tát.
Cấu Trúc Nghìn Tay Nghìn Mắt Tinh Xảo Bậc Nhất
Điểm nhấn nổi bật và cũng là giá trị đặc biệt nhất của pho tượng chính là kết cấu nghìn tay nghìn mắt vô cùng công phu, đạt đến trình độ đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc gỗ thế kỷ XVII:
Tượng có 11 khuôn mặt, được xếp thành 4 tầng, tượng trưng cho năng lực quán chiếu khắp mười phương, nhìn thấu mọi cảnh giới khổ đau.
Trên đỉnh là hình tượng Phật A Di Đà, đức Phật của cõi Tây Phương Cực Lạc, thể hiện sự kết nối giữa lòng Đại Bi của Quan Âm và trí tuệ Giác Ngộ tối thượng.
Phía trước tượng là 46 cánh tay lớn (một số tài liệu ghi nhận 42 tay), mỗi tay mang một ấn quyết hoặc pháp khí, biểu trưng cho các phương tiện cứu độ chúng sinh.
Phía sau là hơn 900 cánh tay nhỏ (có tài liệu ghi 958 tay), xếp thành nhiều lớp tỏa tròn như vầng hào quang rực sáng, trong mỗi lòng bàn tay đều có một con mắt – đúng với ý nghĩa “Thiên Thủ Thiên Nhãn”.
Toàn bộ hệ thống tay – mắt tạo thành một cấu trúc vừa phức tạp, vừa hài hòa, thể hiện năng lực cứu độ vô lượng, không giới hạn của Quan Thế Âm Bồ Tát.
Giá Trị Lịch Sử & Nghệ Thuật Vô Song
Một điểm vô cùng quý hiếm của pho tượng là niên đại và tác giả được ghi chép trực tiếp trên bệ tượng bằng chữ Hán:
“Tuế thứ Bính Thân, thu nguyệt cốc nhật danh tạo”
“Nam Đồng Giao Thọ Nam Trương tiên sinh phụng khắc”
Hai dòng minh văn này xác nhận pho tượng được hoàn thành vào mùa Thu năm 1656, do nghệ nhân Trương Thọ Nam, người vùng Nam Đồng Giao, trực tiếp phụng khắc. Đây là tư liệu gốc có giá trị đặc biệt, giúp pho tượng đạt độ tin cậy cao về mặt khoa học, lịch sử và mỹ thuật.
Kiệt Tác Đỉnh Cao Của Nghệ Thuật Phật Giáo Việt Nam
Theo đánh giá của Cục Di sản Văn hóa – Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, tượng Phật Nghìn Mắt Nghìn Tay chùa Bút Tháp là: “Tác phẩm độc nhất vô nhị trong nghệ thuật Phật giáo và nghệ thuật tạo hình Việt Nam thế kỷ XVII.”
Pho tượng được xem là “tập đại thành” của nghệ thuật điêu khắc gỗ Việt Nam, nơi hội tụ trọn vẹn kỹ thuật chạm khắc tinh xảo, tư duy bố cục không gian phức hợp, triết lý Phật giáo sâu sắc và tinh thần dân tộc đậm nét.
Ý Nghĩa Tâm Linh Của Tượng Phật Nghìn Mắt Nghìn Tay
Trong Phật giáo, hình tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn là biểu trưng tối thượng của lòng Đại Bi:
Nghìn mắt: tượng trưng cho khả năng nhìn thấu mọi khổ đau của chúng sinh trong sáu cõi luân hồi.
Nghìn tay: biểu hiện cho sự sẵn sàng dang tay cứu độ, không phân biệt, không bỏ sót bất kỳ ai.
Pho tượng tại chùa Bút Tháp vì thế không chỉ là một kiệt tác nghệ thuật, mà còn là điểm tựa tinh thần lớn lao cho Phật tử và du khách thập phương khi đến chiêm bái, cầu an, hướng thiện và tu dưỡng tâm tính.
Chùa Bút Tháp - Không Gian Lưu Giữ Những Bảo Vật Quốc Gia
Chùa Bút Tháp được xây dựng từ thế kỷ XIV, có tổng diện tích khoảng 10.000m², kiến trúc theo kiểu nội công ngoại quốc, bố cục chặt chẽ nhưng hài hòa với cảnh quan thiên nhiên. Ngôi chùa gần như giữ nguyên vẻ cổ kính nguyên bản, không bị trùng tu thô cứng, tạo nên không gian tâm linh sâu lắng, trang nghiêm hiếm có.
Bên cạnh tượng Phật Nghìn Mắt Nghìn Tay (Bảo vật Quốc gia năm 2012), chùa Bút Tháp còn lưu giữ ba Bảo vật Quốc gia khác được công nhận năm 2020, gồm:
Tượng Tam Thế Phật
Tòa Cửu Phẩm Liên Hoa
Hương án cổ
Điều này khẳng định vị thế đặc biệt của chùa Bút Tháp như một trung tâm di sản Phật giáo tiêu biểu, nơi kết tinh giá trị lịch sử – nghệ thuật – tâm linh của dân tộc Việt Nam.
Tượng Phật Nghìn Mắt Nghìn Tay chùa Bút Tháp không chỉ là một bảo vật quốc gia, mà còn là biểu tượng sống động của trí tuệ, từ bi và nghệ thuật Việt Nam. Trải qua hơn 350 năm, pho tượng vẫn giữ nguyên giá trị nguyên bản, tiếp tục lan tỏa ánh sáng tâm linh và niềm tự hào văn hóa dân tộc. Đến với chùa Bút Tháp, chiêm ngưỡng pho tượng Thiên Thủ Thiên Nhãn, người xem không chỉ được thưởng lãm một kiệt tác nghệ thuật, mà còn có dịp lắng lại, cảm nhận sâu sắc tinh thần Phật pháp giữa miền đất Kinh Bắc cổ kính.
Những thông tin mà Đồ Thờ Phú Cường chia sẻ chỉ mang tính chất tham khảo, giúp quý khách hiểu thêm về phong tục, nghi lễ truyền thống. Chúng tôi không bán sách văn khấn, không cung cấp lễ vật hay dịch vụ đi lễ. Phú Cường chỉ chuyên sản xuất và cung cấp đồ thờ, tượng Phật sơn son thếp vàng chất lượng cao - đúng chuẩn truyền thống của làng nghề Sơn Đồng.
Đặt Hàng Ngay - Tư Vấn Tận Tâm
Hotline: 0976 127 006
Website: dothosondong.com.vn
Cơ sở: Đồ Thờ Phú Cường – Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội
>>> Tham khảo thêm các bài viết liên quan:
