Hoa Nghiêm Tam Thánh (còn gọi là Thích Ca Tam Thánh) là bộ tôn tượng quan trọng trong Phật giáo Đại thừa, gắn liền với tư tưởng thâm áo của Kinh Hoa Nghiêm. Bộ tượng gồm ba vị: Tỳ Lô Giá Na Phật ở vị trí trung tâm, bên trái là Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát và bên phải là Phổ Hiền Bồ Tát. Bộ ba tôn tượng này không chỉ mang giá trị nghệ thuật và tín ngưỡng, mà còn hàm chứa chiều sâu triết học, biểu trưng cho sự viên dung giữa Lý Trí Hạnh, tức chân lý, trí tuệ và hạnh nguyện trong con đường tu tập giác ngộ.
Hoa Nghiêm Tam Thánh gồm những ai?
Đức Phật Tỳ Lô Giá Na - Biểu tượng của Pháp thân và chân lý tuyệt đối
Trong hệ tư tưởng Hoa Nghiêm, Đức Phật trung tâm là Tỳ Lô Giá Na (Vairocana) là Pháp thân Phật, tượng trưng cho bản thể chân như, cho pháp giới vô biên và thanh tịnh tuyệt đối. Ngài không chỉ là một vị Phật mang hình tướng lịch sử, mà là hiện thân của Pháp thân (Dharmakāya) thực tại tối hậu bao trùm vũ trụ.
Tuy nhiên, tại nhiều chùa Việt Nam, Phật Thích Ca Mâu Ni thường được tôn trí ở trung tâm thay cho Tỳ Lô Giá Na. Điều này xuất phát từ quan niệm rằng Thích Ca chính là Ứng thân của Pháp thân, là vị Phật lịch sử trực tiếp thuyết giảng Kinh Hoa Nghiêm sau khi thành đạo dưới cội Bồ đề.
Hình tượng Đức Phật thường được thể hiện ngồi trên tòa sen, thân tướng trang nghiêm, tay kết ấn thiền định hoặc ấn chuyển pháp luân, biểu thị cho trí tuệ viên mãn và tâm đại từ bi.
Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát - Đại diện cho trí tuệ Bát Nhã
Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát là vị đại Bồ Tát tượng trưng cho trí tuệ siêu việt trong Phật giáo Đại thừa. Trong Kinh Hoa Nghiêm, Ngài giữ vai trò quan trọng trong việc khai mở tri kiến Phật, dẫn dắt hành giả bước vào pháp giới vô ngại.
Hình tượng Văn Thù thường cưỡi sư tử xanh - biểu trưng cho sức mạnh của trí tuệ hàng phục vô minh. Tay Ngài cầm kiếm trí tuệ để chặt đứt phiền não, hoặc cầm kinh điển biểu thị tri thức Phật pháp. Văn Thù chính là biểu tượng của Giải, của trí tuệ Bát Nhã. Không có trí tuệ soi sáng, hành giả khó nhận ra bản chất thật của các pháp và dễ rơi vào mê lầm.
Phổ Hiền Bồ Tát - Đại diện cho hạnh nguyện và hành trì
Phổ Hiền Bồ Tát là biểu tượng của đại hạnh và đại nguyện. Trong phẩm “Phổ Hiền Hạnh Nguyện” của Kinh Hoa Nghiêm, Ngài phát khởi mười đại nguyện vương, làm kim chỉ nam cho người tu theo Bồ Tát đạo.
Hình tượng Phổ Hiền thường cưỡi voi trắng sáu ngà, biểu trưng cho lục độ Ba-la-mật và sức mạnh của tâm thanh tịnh. Ngài thể hiện tinh thần hành động thực tiễn: đem trí tuệ vào đời sống, chuyển hóa khổ đau bằng từ bi và kiên định.
Nếu Văn Thù tượng trưng cho Trí, thì Phổ Hiền tượng trưng cho Hạnh. Trí mà không hành sẽ trở thành lý thuyết suông; hành mà thiếu trí dễ rơi vào sai lạc. Vì vậy, hai vị luôn thị giả hai bên Đức Phật, biểu thị sự dung thông giữa lý và sự.
Nguồn gốc Hoa Nghiêm Tam Thánh trong Kinh Hoa Nghiêm
Kinh Hoa Nghiêm được tôn xưng là “vua của các kinh” trong hệ thống Đại thừa. Bộ kinh trình bày cảnh giới giác ngộ tối thượng của Phật, làm rõ giáo lý về pháp giới duyên khởi, lý sự vô ngại và sự sự vô ngại.
Theo truyền thống, sau khi thành đạo, Phật Thích Ca Mâu Ni đã thuyết giảng Kinh Hoa Nghiêm trong 21 ngày cho hàng Đại Bồ Tát thượng căn. Tuy nhiên, do giáo nghĩa quá thâm sâu, kinh điển này về sau mới được truyền bá rộng rãi. Khoảng 600 năm sau, Long Thọ Bồ Tát được cho là đã thỉnh bộ kinh này từ Long Cung và lưu truyền trong nhân gian.
Trong toàn bộ cấu trúc kinh, Tỳ Lô Giá Na Phật giữ vai trò chủ thể thuyết pháp, còn Văn Thù và Phổ Hiền là hai vị Đại Bồ Tát trợ tuyên giáo pháp, hoàn thiện hai phương diện trí và hạnh. Chính từ đây hình thành bộ tượng Hoa Nghiêm Tam Thánh.
Ý nghĩa triết học và đời sống của Hoa Nghiêm Tam Thánh
Trong triết học
Hoa Nghiêm Tam Thánh là sự biểu tượng hóa toàn bộ tiến trình tu tập trong Phật giáo Đại thừa. Ba yếu tố chính gồm:
Phật: Thể - chân lý tối hậu (Lý)
Văn Thù: Trí - sự hiểu biết chân thật (Giải)
Phổ Hiền: Hạnh - hành trì và nguyện lực (Hành)
Ba yếu tố này tương ứng với tiến trình Tín Giải Hành Chứng. Người tu trước hết phải tin sâu nhân quả, hiểu rõ chân lý, thực hành kiên trì và cuối cùng chứng nhập pháp giới. Triết lý Hoa Nghiêm còn nhấn mạnh tinh thần “Một là tất cả, tất cả là một”, khẳng định sự tương dung, tương nhập của mọi hiện tượng trong pháp giới. Bộ tượng Hoa Nghiêm Tam Thánh vì thế không chỉ mang tính thờ phụng mà còn là biểu tượng sống động của tư tưởng “Nhất tâm pháp giới”.
Trong đời sống
Việc tôn thờ Hoa Nghiêm Tam Thánh tại chùa chiền hay tư gia mang ý nghĩa nhắc nhở người tu giữ tâm thanh tịnh, phát triển trí tuệ và nuôi dưỡng hạnh nguyện lợi tha.
Bàn thờ cần đặt nơi trang nghiêm, sạch sẽ và cao ráo. Tượng Phật đặt ở giữa, Văn Thù bên trái (theo hướng nhìn từ ngoài vào), Phổ Hiền bên phải. Việc dâng hương, hoa, nước sạch thể hiện lòng thành kính, nhưng quan trọng hơn cả là tu sửa thân - khẩu - ý mỗi ngày.
Thờ Phật không chỉ để cầu phước báu, mà là để soi lại chính mình. Khi tâm sáng thì cảnh giới sáng; khi hạnh lành tăng trưởng thì gia đạo an hòa.
Hoa Nghiêm Tam Thánh là sự kết tinh cô đọng của tư tưởng Kinh Hoa Nghiêm, biểu thị cho chân lý tối thượng, trí tuệ siêu việt và hạnh nguyện rộng lớn. Sự hòa quyện giữa Lý - Trí - Hạnh chính là con đường đưa hành giả từ mê lầm đến giác ngộ. Tôn thờ Hoa Nghiêm Tam Thánh vì thế không chỉ là một nghi thức tín ngưỡng, mà còn là kim chỉ nam cho lý tưởng Bồ Tát đạo: sống bằng trí tuệ, hành bằng từ bi và an trú trong chân lý vô ngại của pháp giới.
Những thông tin mà Đồ Thờ Phú Cường chia sẻ chỉ mang tính chất tham khảo, giúp quý khách hiểu thêm về phong tục, nghi lễ truyền thống. Chúng tôi không bán sách văn khấn, không cung cấp lễ vật hay dịch vụ đi lễ. Phú Cường chỉ chuyên sản xuất và cung cấp đồ thờ, tượng Phật sơn son thếp vàng chất lượng cao - đúng chuẩn truyền thống của làng nghề Sơn Đồng.
Đặt Hàng Ngay - Tư Vấn Tận Tâm
Hotline: 0976 127 006
Website: dothosondong.com.vn
Cơ sở: Đồ Thờ Phú Cường – Sơn Đồng, Hoài Đức, Hà Nội
>>> Tham khảo thêm các bài viết liên quan:
Hướng dẫn Thờ Tây Phương Tam Thánh tại gia: Cách bày trí và ý nghĩa
